नेपालका प्रमुख १० सहर "घरबाटो, नक्सा पास र बाइ-लज हब"
काठमाडौँ, पोखरा, ललितपुर, भरतपुर, बुटवल लगायत प्रमुख सहरहरूको नक्सा पासका लागि चाहिने बाटोको चौडाइ, सेतब्याक (Setback), ग्राउन्ड कभरेज, FAR र घरबाटो सिफारिस दस्तुर एकै ठाउँमा हेर्नुहोस्।
काठमाडौँ महानगरपालिका भवन निर्माण तथा नक्सा पास मापदण्ड
कम्तीमा 19.7 फिट बाटो अनिवार्य
सडक केन्द्रबाट अधिकार कटाएर
झ्याल खोल्न १.५m (५ फिट) नियम
अधिकतम FAR: 3
६६ KV: ६ मिटर, १३२ KV: ९ मिटर, २२० KV: १५ मिटर
* प्रसारण लाइनको तार मुनि वा तोकिएको दुरीभित्र घर, छाना वा पर्खाल बनाउन पाइँदैन।
प्रति निवेदन रु. १,५०० देखि ३,००० (सडकको प्रकृति अनुसार)
* वडा कार्यालयबाट जारी हुने घरबाटो सिफारिस बैंक धितो र मालपोत पासमा अनिवार्य हुन्छ।
काठमाडौँ महानगरपालिका का विशेष स्थानीय निर्माण नियमहरू:
- साँधतर्फ झ्याल वा भेन्टिलेटर राख्न कम्तीमा १.५ मिटर (५ फिट) सेतब्याक अनिवार्य
- ८ मिटर भन्दा कम बाटोमा ३ तला भन्दा अग्लो आवासीय घर बनाउन नपाइने
- पुरातात्विक तथा कोर सिटी क्षेत्रमा परम्परागत नेपाली नेवारी वास्तुकला अनिवार्य
नेपालका १० प्रमुख पालिकाहरूको मापदण्ड तुलनात्मक तालिका (Comparison Matrix):
| स्थानीय तह (पालिका) | न्यूनतम बाटो | अगाडि सेतब्याक | छेउ/पछाडि | ग्राउन्ड कभरेज | FAR |
|---|---|---|---|---|---|
| काठमाडौँ महानगरपालिका | 6m (19.7ft) | 1.5 मिटर | 1.5m / 1.5m | 70% | 3 |
| पोखरा महानगरपालिका | 6m (19.7ft) | 2 मिटर | 1.5m / 1.5m | 60% | 2.5 |
| ललितपुर महानगरपालिका | 6m (19.7ft) | 1.5 मिटर | 1.5m / 1.5m | 70% | 2.75 |
| भरतपुर महानगरपालिका | 8m (26.2ft) | 3 मिटर | 1.5m / 2m | 60% | 2.5 |
| बुटवल उपमहानगरपालिका | 8m (26.2ft) | 3 मिटर | 1.5m / 1.5m | 65% | 2.5 |
| वीरगञ्ज महानगरपालिका | 8m (26.2ft) | 2.5 मिटर | 1.5m / 1.5m | 70% | 3 |
| विराटनगर महानगरपालिका | 8m (26.2ft) | 2.5 मिटर | 1.5m / 1.5m | 65% | 2.75 |
| धरान उपमहानगरपालिका | 6m (19.7ft) | 2 मिटर | 1.5m / 1.5m | 60% | 2.5 |
| भक्तपुर नगरपालिका | 6m (19.7ft) | 1.5 मिटर | 1.5m / 1.5m | 70% | 2.5 |
| हेटौँडा उपमहानगरपालिका | 8m (26.2ft) | 2.5 मिटर | 1.5m / 1.5m | 65% | 2.5 |
नेपालमा भवन निर्माण बाइ-लज (Municipal Bye-Laws): नियम, सेतब्याक र प्रक्रिया
सहरी क्षेत्रको तीव्र अव्यवस्थित विस्तार रोक्न र भूकम्पीय जोखिम न्यून गर्न प्रत्येक स्थानीय तहले बस्ती विकास तथा भवन निर्माण मापदण्ड कार्यान्वयन गरेका छन्।
१. सडकको अधिकार (Right of Way - ROW) र सेतब्याक
सडक छेउमा घर बनाउँदा सडक केन्द्र रेखा (Centerline) बाट आधा सडक चौडाइ बाटोको अधिकार (ROW) छोडेर त्यसपछि थप १.५ देखि ३ मिटर अगाडिको सेतब्याक (Front Setback) छोड्नुपर्दछ। यो ठाउँमा कुनै पक्की संरचना बनाउन पाइँदैन।
२. अनलाइन नक्सा पास प्रणाली (E-BPS System)
काठमाडौँ, पोखरा, ललितपुर, भरतपुर लगायतका अधिकांश पालिकाहरूमा अब घरको नक्सा पास भौतिक रूपमा कागजात बोकेर धाउनु पर्दैन। दर्तावाला इन्जिनियरले नगरपालिकाको E-BPS सफ्टवेयरमा डिजिटल आर्किटेक्चरल र स्ट्रक्चरल ड्रइङ अपलोड गरी घरमै बसेर नक्सा पास गराउन सक्छन्।
बाइ-लज सम्बन्धी बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (FAQs)
प्रश्न: सेतब्याक नछोडी घर बनाएमा के हुन्छ?
उत्तर: स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ अनुसार स्वीकृत नक्सा भन्दा बढी वा सेतब्याक मिचेर घर बनाएमा नगरपालिकाले निर्माण सम्पन्न प्रमाणपत्र (Completion Certificate) दिँदैन, जरिवाना तिराउन सक्छ वा अनधिकृत भाग भत्काउन आदेश दिन सक्छ।
प्रश्न: घरबाटो सिफारिस लिन कति समय लाग्छ?
उत्तर: वडा कार्यालयमा आवश्यक कागजात (लालपुर्जा, तिरो रसिद, चारकिल्ला) पेश गरेपछि वडाका प्राविधिकले फिल्ड नापजाँच गरी सामान्यतया १ देखि २ कार्यदिनभित्र घरबाटो सिफारिस पत्र जारी गर्दछन्।
